Thi Vân Yên Tử của nhà thơ Hoàng Quang Thuận là tập thơ thiền gồm 143 bài về Yên Tử được viết một cách hệ thống và phong phú mang nhiều hàm ý sâu sa nhưng lại được thể hiện qua những vần thơ thanh cao, huyền diệu, xa vắng, tĩnh lặng đồng thời lại gần gũi với đời thường.
Tập thơ vẽ ra cho độc giả những phong cảnh tuyệt mỹ của núi mây Yên Tử đồng thời soi rọi lại những chặng đường vua Trần Nhân Tông đã đi qua để xây dựng nên Trung tâm Thiền phái Trúc Lâm của Việt Nam. Ngoài ra, độc giả còn được tiếp cận thiền học một cách tự nhiên, dễ dàng và sâu sắc.

Yên Tử

Tình yêu dành cho quê hương đất nước, đặc biệt là tâm thành hướng Phật của nhà thơ Hoàng Quang Thuận xuyên suốt tập thơ. Thơ anh đã nhào nhuyễn vẻ đẹp tuyệt vời của Yên Tử mà không bị trùng lặp hay mờ nhạt trước những bài thơ của các tác giả khác về địa danh này.
Trong bài Cô chú thăm Yên Tử là những câu thơ thâm trầm với những sự chuyển động nhẹ nhàng tạo nên vẻ đẹp thanh tịnh của thiên nhiên:

Tùng già, đại cổ chốn Hoa Yên
Cô chú du vân chốn cõi thiền
Yên Tử non cao vời vợi gió
Xuân về mây lượn cảnh thần tiên.
Cảnh vật Yên Tử còn đẹp bởi sự cổ kính:
Viên gạch Hoa Cúc đời nhà Trần
Phù điêu sư tử sứ hoa vân
Vẫn ba gốc đại ngày xưa ấy
Bao năm xa cách vẫn thấy gần
(Danh Sơn Yên Tử)

Không đi vào mô tả tỉ mỉ hình thể, màu sắc những viên gạch ra sao mà nhà thơ Hoàng Quang Thuận chỉ gọi tên viên gạch Hoa Cúc đã đủ để độc giả tưởng nhớ lại một sản phẩm tinh hoa của người Việt ta từ thời nhà Trần xa xưa. Bên cạnh đó là cây đại 700 năm tuổi. Chỉ cần đưa ra những “vật liệu” ấy đã đủ để nhà thơ Hoàng Quang Thuận “xây dựng” nên bài thơ cổ kính và mang một âm hưởng thiêng liêng lạ kỳ. Thế đấy, đôi khi văn chương không chỉ là sự chải chuốt về câu từ, mà còn cần sự tinh tế của nhà thơ trong việc chọn lựa được chi tiết, đối tượng đắt để phản ánh.
Nói vậy, không có nghĩa là Hoàng Quang Thuận chỉ mải miết đi tìm chi tiết khác lạ mà quên đi câu từ. Ngược lại, anh vẫn ý thức xây dựng những câu thật thơ, đầy hình ảnh nghệ thuật. Ví như, trong bài Đường rừng, đẹp biết bao hình ảnh:

Cổ thụ vươn cao xòe tán rộng
Rừng già nắng lọt đốm hoa rơi
Dây leo chằng chịt vắt cành lá
Chim rừng líu lót với hương trời.

Đường lên Yên Tử bạt ngàn cây, những vòm lá đan nhau còn tạo ra các khe hở để nắng rọi qua. Hình ảnh bình thường ấy ta có thể bắt gặp bất kể đâu, chỉ cần ta đứng ở dưới gốc cây dưới trời nắng, thế mà khi vào thơ Quang Thuận, cái bình thường cũng trở lên lung linh, tươi đẹp “nắng lọt đốm hoa rơi“.

Hay, trong bài Vẹt rừng Yên Tử nhà thơ Quang Thuận đã tả lại cảnh sắc đất trời và sinh vật đẹp đến lạ: “Sau trận mưa rừng, ánh nắng rơi/ Tùng xanh chao lá đàn vẹt trời/ Mẹ bế bồng con phơi nắng sớm/ Tháp đá điểm xanh áo vẹt phơi…”. Được biết, núi Yên Tử có nhiều vẹt mỏ đỏ, lông màu xanh. Sau cơn mưa rừng, vẹt thường ra hai tháp đá phơi nắng. Bởi vậy, nhà thơ Quang Thuận chớp được cảnh ấy. Tuy nhiên, phải thừa nhận rằng ông đã vẽ lại bức tranh thơ này, có lẽ đến nay chưa ai viết hay hơn nhà thơ: “Tháp đá điểm xanh áo vẹt phơi”. Hơn thế, thơ anh còn đặt ra câu hỏi đầy hàm ý, đến loài vật như con vẹt cũng biết yêu thương, chăm sóc nhau, vậy con người thì sao? Cũng vì vậy hình ảnh thơ vốn đã lãng mạn lại càng đẹp đẽ, sâu sắc và hữu tình hơn.

Còn trong bài Vân du Yên Tử, anh có viết: “Mênh mông mây núi bóng sư thầy/ Trăm năm duyên kiếp còn lưu lại/ Lối cũ đường xưa ngập cỏ cây“. Hình ảnh thơ thật đẹp, đó là sư thầy giữa mênh mông mây núi, một cảnh huyền mộng, tĩnh lặng, trong đó pha một chút chạnh lòng về sự nhỏ nhoi của con người trước cái vô cùng của vũ trụ. Bởi vậy, với mỗi ai khi được đọc những vần thơ này cũng sẽ thoáng có một cảm giác bâng khuâng man mác.

Tuy nhiên, một chút ngậm ngùi đó cũng sẽ qua đi khi chúng ta đến với Yên Tử qua bài thơ cùng tên của nhà thơ Quang Thuận. Đó là cảnh thiên nhiên đất nước đầy khỏe khoắn, oai hùng, đáng tự hào biết bao:

Vòng cung uốn lượn tựa mình rồng
Vươn mình thế núi hướng biển Đông
Ẩn sâu khúc lượn trong lòng đất
Đầu rồng ngoảnh lại hướng Thăng Long.

Dãy núi Yên Tử mang hình một con rồng lượn ra biển Đông còn đầu quay lại phía Cố đô Thăng Long cho thấy đây là một địa thế rất đẹp và linh thiêng. Mặc dù nhà thơ không phải là người duy nhất biết được địa thế linh thiêng của vùng đất này nhưng quan trọng là anh biết đưa nó vào thơ một cách tự nhiên để bất tử hóa một địa danh vốn là niềm tự hào của mỗi người dân nước Việt.
Song, đến với thi phẩm Yên Tử trường xuân, độc giả lại nhận ra chất thiền thấm đẫm trong thơ của Quang Thuận:

Từ bỏ ngôi vua để tu hành
Từ cái nhất thời, cái hữu danh
Vĩnh hằng vô hạn, vua tìm đến
Yên Tử trường xuân hóa đất lành“.

Bài thơ không chỉ đơn giản kể lại tích vua Trần Nhân Tông từ bỏ ngai vàng lên Yên Tử tu hành mà còn đi vào chiêm nghiệm thiền học về những vấn đề nhất thời hay hữu danh với cái vô hạn. Bằng những câu thơ đó, Quang Thuận đã tạo cho độc giả được dịp tiếp xúc với những thuật ngữ của thiền để họ có thể hiểu hơn về đạo thiền.

Chất thiền cũng thể hiện rõ trong bài thơ Yên Tử đài xuân:

Cõi thiền xa lánh vòng tục lụy
Phúc địa dài lâu đài Yên Xuân“.

Yên Tử là đất Phật chốn Tổ cõi thiêng, kinh đô Phật giáo của Đại Việt đời nhà Trần, bởi vậy, làm sao khi viết về Yên Tử lại có thể bỏ qua đạo Phật, chữ thiền được.
Rồi nữa, bài thơ Am tranh cũng mang đậm chất thiền:

Non cao kết cỏ dựng am tranh
Áo lá rau xanh uống nước lành
Túi vải trên vai cùng gậy trúc
Vô vi cõi Phật giữa rừng xanh.

Thanh nhàn biết bao và thanh tịnh biết bao. Cuộc sống giản đơn đến ngọt ngào. Ở am tranh không vướng bận những tham, sân, si, nghi, mạn của người đời mà vô vi về cõi Phật. Những câu thơ giản dị nhưng sâu sắc đồng thời khi đọc lên ta cảm thấy một sự an lành, thoải mái, như cùng người sống trong am tranh trút bỏ hết những phiền não, mệt mỏi do cuộc sống thường ngày đưa lại. Thơ trong sáng và lặng khiến cho người đọc cảm thấy sự thanh thản.

Thiền là vậy nhưng thiền không có nghĩa là vô vi hoàn toàn, lại càng không có nghĩa là vô tâm. Ngược lại, nhà thơ Quang Thuận ấn tượng còn bởi tính nhân văn thấm đẫm. Độc giả dễ dàng nhận thấy điều này trong Kẻ cướp chặn đường. Bài thơ kể một cách xúc động về tích vua Trần Nhân Tông đã cảm hóa ba tên kẻ cướp sau trở thành tín đồ ngoan đạo của phái Trúc Lâm:

Ba tên kẻ cướp nhảy chắn đường
Vua Trần cho bạc lẫn phần cơm
Nhẹ nhàng thuyết giáo trừ tâm độc
Cả ba quỳ lạy hứa hoàn lương.

Việc làm của vua Trần còn là bài học sáng giá về đạo làm người, trong đó, mỗi con người cần có lòng vị tha, nhân hậu. Xưa kia, vua Trần Nhân Tông đã dùng tâm phúc và chữ nhân để cảm hóa kẻ ác tặc sai đường lạc lối thì ngày nay, nhà thơ Quang Thuận lại dùng chữ tâm của mình để viết lên bài thơ Kẻ cướp chặn đường như nhắc lại người đời chớ vứt bỏ đi tình yêu thương, độ lượng.
Quả là không nói quá khi cho rằng Thi Vân Yên Tử của nhà thơ Quang Thuận đã, đang và sẽ giúp chúng ta thanh lọc tâm hồn, gạt bỏ những mệt mỏi, mưu toan để sống một cuộc đời thanh sạch, êm ái đầy tình thương yêu, độ lượng cao đẹp hơn.

Nguồn tin: TCNV 02-2012